Kurtuluş, Feriköy ve Bomonti adları kayıtta dört mahalleye dağılır. Kurtuluş’un merkezi Eskişehir Mahallesi’ndedir ve semtin küçük bir kısmı Beyoğlu tarafında kalır; Feriköy kendi adını taşıyan ayrı bir mahalledir. Bomonti’nin ise tek bir mahallesi yoktur, bu adla verilen adresler Cumhuriyet ve Duatepe mahallelerinde görülür. Size “Kurtuluş’ta oturuyorlar” ya da “Bomonti’de bir daire” denmişse, bunun hangi mahalleye düştüğünü sokak adı gösterir; mahalle yanlış bilindiğinde bir adres araştırması yanlış sokaklarda başlar.
Bu mahalleler küçük alanlarına çok sayıda konut sığdırır. Eskişehir ile Feriköy’ün her biri, bir kilometrekarenin dörtte birinden küçük bir alanda 11 binden fazla kişiyi barındırır. Sokaklar eski apartmanlarla sık dizilidir, Bomonti tarafında ise eski fabrika çevresi yeni yapılarla değişmiştir. Aynı ilçe sınırı içinde iki farklı yapı dokusunun bulunması, hem bir kişinin adresini ararken hem de bir daire alırken sorulacak soruları değiştirir.
Kurtuluş ve Feriköy’de eski bir aile adresinden bugüne nasıl ulaşılır?
İlk adım, o binanın bugünkü hâlini görmektir: yerinde duruyor mu, yenilenmiş mi, konut olmaktan çıkıp dükkâna ya da atölyeye mi dönmüş? Kurtuluş ile Feriköy’ün sokakları eski apartmanlarla sık dizilidir ve bina yerinde dursa bile içindeki hayat değişmiş olabilir.
Böyle bir adres size bir mektuptan, eski bir zarftan ya da bir mirasın kâğıtlarından gelmiş olabilir. Bir mirasçıya, yıllardır haber alınamayan bir akrabaya ya da bir alacağın muhatabına ulaşmak isteyen için ilk somut adım, o adresin bugün neye karşılık geldiğini bilmektir. Bina el değiştirmişse ya da yerine yenisi yapılmışsa, bu bilgi aramanın yönünü baştan değiştirir.
Bu semtlerde çalışma şu sırayla ilerler:
- Eski adres bugünkü mahalle ve sokak adına oturtulur; eski yazımlarda yalnız semt adı geçebildiği için bu adım kendi içinde ayrı bir iştir.
- Binanın bugünkü hâli sahada görülür, cephesi, girişi ve zemin katının kullanımı fotoğraflanır.
- Bulunan her bilgi, nereden geldiği yazılarak rapora girer; bulunamayan da.
Nüfus ve tapu kayıtlarını kurumdan ancak ilgili kişiler isteyebilir; dedektif bu kayıtları sorgulamaz. Aranan kişinin yeni adresi bulunamazsa bu açıkça yazılır ve o noktaya kadar elde edilenler sizde kalır; binanın bugün ne olduğunu bilmek bile aramanın bir sonraki adımını belirler.
Eski apartmanda ve yeni yapıda daire
Feriköy ve Kurtuluş’un eski apartmanlarında soru binanın kendisine yönelir; Bomonti’nin yeni yapılarında ise ilanda gösterilenle sahada duran yapının birbirini tutup tutmadığına.
Feriköy ve Kurtuluş’ta eski apartman
Yapının yaşı, kat mülkiyetine mi yoksa kat irtifakına mı geçtiği ve projeye uygunluğu tapu müdürlüğünden ve belediyeden öğrenilir. Sahada görülebilenler ise kararın öbür yarısını tamamlar:
- Cephenin ve girişin bugünkü hâli, süren bir tadilat ya da iskele.
- Zemin katta ve bodrumda dükkân, atölye ya da depo bulunup bulunmadığı.
- Karşı binaya olan uzaklık ve dairenin aldığı ışık; sık dizilmiş sokaklarda geniş açılı bir ilan fotoğrafı bu mesafeyi göstermez.
- Aynı sokakta ya da bitişik parsellerde süren inşaatlar.
- Sokağın gün içindeki kullanımı: dükkân, atölye ve depo trafiğinin konut girişleriyle ne kadar iç içe olduğu.
Bunlar tarihli fotoğraflarla, ilandaki görüntüyle yan yana konarak rapora girer. Binanın sağlamlığı ise bir mühendislik sorusudur; rapor yalnız cephedeki çatlak, nem izi ya da onarım gibi işaretleri not eder.
Bomonti’de yeni yapı
Bomonti, adını aldığı eski bira fabrikasının çevresinden konut, kampüs ve iş yapılarına dönüşen bir alan. Buradaki yeni yapılarda sahadan görülebilen kısım binanın dışı, girişi ve çevresidir; ortak alanlar ve dairenin içi satıcının size gösterdiği kadardır. Kampüs ve iş yapıları aynı çevrede olduğundan yeni bir konut binasının yanında gün içinde yoğun bir yaya ve araç hareketi bulunabilir; bunu ilan söylemez, sahada geçirilen bir hafta içi günü gösterir. İlanlarda kimi zaman çizimlerle ya da başka bir bloğun fotoğrafıyla anlatılan bir yapının bugün sahada nasıl durduğu, çevresinde hâlâ inşaat sürüp sürmediği ve ilanda adı geçen bloğun size gösterilenle aynı olup olmadığı bakılabilecek şeylerdir. Satıcı bir şirketse sicil kaydına bakmak da işe yarar. Parselin kendisine dair soruların cevabı ise tapuda ve belediyededir.
Elinizdeki adresin ya da ilanın hangi yıla ait olduğunu da yazın. Adres ne kadar eskiyse bugünkü binayla bağı o kadar zayıflar; on yıllık bir adres ile kırk yıllık bir adres aynı işin iki ayrı boyudur. Bomonti’nin fabrika çevresi değiştiği için birkaç yıl önceki bir adres bugün başka bir yapıyı gösterebilir; Kurtuluş ile Feriköy’ün eski apartmanlarında ise bina aynı kalıp kullanımı değişmiş olabilir. Tarih, aramanın hangi ihtimalden başlayacağını belirler.