Dedektife yazmayı düşünen birinin aklına gelen ilk soru çoğunlukla, bu adımın onu nereye götüreceğidir. Aşağıdaki cevaplar kısa tutuldu; her biri, Şişli’de bir dedektiflik işinin hangi zeminde yürüdüğünü ve bir dedektifle konuşurken bunu nasıl sınayabileceğinizi gösteriyor.
Özel dedektiflik tutmak yasal mı?
Bir dedektiften hizmet almak serbesttir; işin doğru bir zeminde yürüyüp yürümediğini belirleyen, kullanılan yöntemdir. Sizin kendiniz yapamayacağınız bir şeyi bir dedektif de sizin adınıza yapamaz.
Bu yüzden bir dedektifle konuşurken sorabileceğiniz en işe yarar soru “Bunu nereden ve nasıl öğreneceksiniz?” sorusudur. Cevap bir caddeyi, bir kaldırımı ya da isteyen herkesin okuyabildiği bir kaydı gösteriyorsa iş sağlam bir zemindedir. Cevap belirsiz kalıyorsa ya da bir hesaba, bir telefona, kapalı bir alana dayanıyorsa, o yöntem raporu da sizi de zor durumda bırakır.
Bir dedektifin size kattığı şey özel bir yetki olamaz; zaman, düzen ve sahada neye bakılacağını bilmektir. Bir soruyu birkaç güne yayılmış, tarihli ve yazılı bir kayda çevirmek, çoğu insanın kendi başına yapmaya ne vakti ne de koşulu olan bir iştir.
Caddeden çarşı sokağına çalışma alanı
Halaskargazi ve Büyükdere caddeleri gibi işlek akslar, Teşvikiye’nin çarşı sokakları, Harbiye’deki Demokrasi Parkı ve Feriköy’ün konut sokakları: Çalışma, herkesin serbestçe geçebildiği ve bulunabildiği bu tür yerlerde yürür. Şişli’de bu, ilçenin neredeyse her köşesine uzanan geniş bir alan demektir.
Kapıdan içerisi bu alana girmez. Bir apartmanın girişinden sonrası, bir binanın ortak alanları ve bir iş yerinin içi çalışmanın dışında kalır; bu yerlerde ne olduğu rapora tahminle de yazılmaz. Görülebilen her şey, aynı yerden geçen herhangi birinin görebileceği şeydir. Bu, raporu zayıflatmaz; tersine, raporu okuyan herkesin aynı bilgiye nasıl ulaşıldığını sorgusuz anlamasını sağlar.
Okunabilen kayıtlar, okunamayanlar
Ticaret sicili kayıtları isteyen herkese açıktır; bir şirketin unvanı, adresi, ortakları ve sermayesi bu kayıttan okunur, kuruluş ve değişiklik ilanları da Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanır. Bir ortaklık teklifinde karşınızdaki şirketin bugüne nasıl geldiğini bu iki kaynaktan siz de okuyabilirsiniz.
Tapu, nüfus ve banka kayıtları ise başka bir sınıftır. Bu kayıtları kurumlardan ancak ilgili kişi ya da kurumun kendisi ister; dedektif bu kayıtları sorgulamaz, bir tanıdık aracılığıyla da olsa edinmeye çalışmaz. Bir tapu sorusu varsa yolu, belgenin sahibinin ya da alıcının kendisinin tapu müdürlüğüne başvurmasıdır; rapor, sahada görülenle bu cevabın yan yana okunmasına yardım eder.
Fotoğrafın sınırı nerede çizilir?
Herkesin bulunabildiği bir yerden bir binanın cephesini, bir tabelayı, bir dükkânın açık ya da kapalı olduğunu fotoğraflamak bu işin olağan bir parçasıdır. Bu fotoğraflar yalnız rapora girer; hiçbir yerde yayımlanmaz, başka bir işte kullanılmaz. Her birinin yanında hangi gün ve hangi yerden çekildiği yazar.
Bir pencerenin ardını, bir evin ya da iş yerinin içini yakınlaştırarak görüntülemek ise kapıdan içerisi kuralına girer. Fotoğrafın değeri de zaten buradan gelir: neyi gösterdiği kadar nereden çekildiği de açıktır ve kimse onun nasıl elde edildiğini sorgulamak zorunda kalmaz.
Bu işin parçası olmayan yöntemler
Araca cihaz konmaz, gizli ses kaydı alınmaz, sahte bir profille kimseyle yazışılmaz, başkasına ait bir hesaba ya da telefona girilmez. Bir kişinin konum bilgisini, mesajlarını ya da arama dökümünü elde etmek bu işin parçası olamaz; bunu vaat eden bir teklif, onu kabul edeni de işin içine çeker.
Bir istek bu yöntemlerden birine dayanıyorsa, işin başka bir biçimde kurulup kurulamayacağı size açıkça yazılır. Kimi zaman aynı soru, herkesin görebildiği bir yerden ve açık bir kayıttan cevaplanabilir; kimi zaman da cevaplanamaz ve bunu baştan söylemek, size boşa harcanacak zamanı ve parayı geri verir.
Raporu kime gösterirsiniz?
Rapor size gelir; paylaşmak ve kullanmak tümüyle size kalmış bir iştir. Raporda yer alan her bilgi, nereden ve hangi gün elde edildiğiyle birlikte yazılır. Bu düzen, raporu bir aile toplantısında, bir satın alma görüşmesinde ya da bir ortaklık kararında aynı açıklıkla okunabilir kılar.