Bir ortaklık teklifi genellikle iyi bir sunumla gelir: güçlü bir şirket, oturmuş bir iş, sağlam bir adres. İmza atmadan önce bu anlatının ne kadarının kayıtta, ne kadarının sahada karşılık bulduğunu görmek, sonradan çözülmesi uzun sürecek bir anlaşmazlığı baştan önler. Bu çalışma iki kaynağı bir araya getirir: şirketin resmî sicil kaydı ve Şişli’deki adresinde bugün olup bitenler. Şişli Dedektif’in ortaklık öncesi şirket araştırması bu iki kaynağı imzadan önce tek dosyada buluşturur.
Ticaret sicilinde okunanlar
Bir şirketin unvanı, kayıtlı adresi, ortaklık yapısı ve sermayesi ticaret sicilinde yazar. Bu kayıtlar herkesin incelemesine açıktır, onaylı örneği ücret karşılığında alınır; şirketle ilgili ilanlar da Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde çıkar. Kuruluş ilanı, sonraki adres değişiklikleri, bir ortağın ayrılması ya da sermayenin değişmesi, karşınızdaki şirketin bugüne nasıl geldiğini kabaca anlatır. Bu kaydı kendiniz de okuyabilirsiniz ve okumanızı öneririz.
Kayıt, kayıtlı olanı gösterir. Şirketin kâr edip etmediği, borcunu nasıl ödediği, kaç kişiyle çalıştığı ya da müşterisi olup olmadığı orada yazmaz. Hesap ve vergi bilgisi de sicilde bulunmaz ve bu bilgilere bizim de erişimimiz yoktur. Aradaki boşluğu, anlatılan işin adreste bir karşılığı olup olmadığı doldurur.
Görüştüğünüz kişi kayıtta hangi sıfatla geçiyor?
Sicil okumasını, size verilen tanıtım dosyası, sözleşme taslağı ya da yazışmalardaki bilgilerle yan yana koyarız. Unvanın, adresin ya da ortak adlarının birbirini tutmaması, sahaya çıkmadan önce sorulması gereken ilk sorudur.
Kendini ortak ya da şirketin sahibi olarak tanıtan birinin adı kayıtta ortaklar ya da yetkililer arasında geçmiyorsa, bu bir hüküm sayılmaz; ama imzadan önce açıklanmasını isteyebileceğiniz bir durumdur. Size anlatılan kuruluş tarihi ile sicildeki kuruluş ilanı uyuşmuyorsa bu da dosyaya not edilir.
İş aksındaki adres, konut sokağındaki adres
İlçenin iş aksı Büyükdere Caddesi boyunca Mecidiyeköy’den Esentepe’ye uzanır; Halaskargazi ve Ergenekon da konuttan çok dükkân ve büro taşır. Bu kesimde bir adresin ticari kullanımı olağandır ve bakılan şey işin büyüklüğü ile sürekliliğidir. Kayıtlı adres Gülbahar ya da Mahmut Şevket Paşa gibi sık konutlu bir mahallede bir daireye çıkıyorsa, soru başka bir yöne döner: Orada bir iş mi yürüyor, yoksa adres yalnız yazışma için mi kullanılıyor?
Her iki durumda da bir işin yürüyüp yürümediği, iş saatleri içinde farklı günlerde yapılan gözlemle anlaşılır. Kayda geçen işaretler bellidir: tabela ve kapı levhası, kapının açık olup olmadığı, müşteri ve teslimat hareketi, iş yerinin ışığı ve düzeni. Bunlar tek bir günde değil birkaç günün toplamında anlam kazanır, çünkü her işin durgun ve yoğun günleri olur. Gözlem açık alandan yapılır; iş yerine müşteri gibi girilmez, çalışanlarla ya da komşu dükkânlarla konuşulmaz.
İmzadan önce elinize geçen dosya
Çalışmanın sonunda imzadan önce okuyabileceğiniz kısa bir dosya olur. İlk bölümde sicilden okunan bilgiler ve bunların size verilen belgelerle uyuşup uyuşmadığı yer alır. İkinci bölümde adreste yapılan gözlem günleri tarihleriyle, görülen işaretler ve fotoğraflarla sıralanır. Son bölümde baştan konuştuğumuz soruların her biri için ne öğrenildiği ve neyin açık kaldığı yazılır.
Bu dosya bir yatırım tavsiyesi ya da şirket hakkında bir not olmaz. Masaya oturmadan önce sorulması gereken soruları ve bu soruların dayanağını verir. Karşı tarafa “adresinizde neden tabela yok” ya da “sicildeki ortak adı neden farklı” diye sorabilmek, görüşmenin gidişini değiştirir.
Bu araştırmaya ne zaman başlamak doğru olur?
En çok seçeneği, teklif masaya geldiği ilk günlerde başlamak bırakır. Henüz bir belge imzalanmamış, para ya da ticari bilgi paylaşılmamışken öğrenilen bir uyumsuzluk, görüşmeyi kendi temponuzda yönlendirmenize imkân verir. Aynı bilgi imzadan sonra gelirse pazarlık konusu olmaktan çıkar ve çözülmesi gereken bir soruna dönüşür. Plan, vermeyi düşündüğünüz kararın tarihine göre sıkıştırılabilir; yalnız bir adresin birkaç farklı günde görülmesi gerektiğini de hesaba katmak gerekir.
İlk mesajda şirket hakkında yazılacaklar
Şirketin tam unvanı ya da size söylenen adı, bildiğiniz adres ve görüştüğünüz kişinin adı başlamak için yeter. Size verilen bir tanıtım dosyası ya da sözleşme taslağı varsa onu da ekleyebilirsiniz; hangisinin karşılaştırmaya gireceğini biz söyleriz. Anlaşmanın türünü kısaca yazmanız, örneğin sermaye mi koyacağınızı yoksa uzun süreli bir iş birliğine mi gireceğinizi belirtmeniz, gözlemin neye odaklanacağını belirler.