Evlenmeye karar veren iki insan birbirini çoğunlukla anlattıklarıyla tanır. Anlatılanların büyük kısmı doğrudur; yine de söz kesildikten sonra bir aile, bir anne ya da adayın kendisi içindeki küçük soruyu kapatmak isteyebilir. Bu çalışma, adayın kendini tanıtırken söylediği ve sahada görülebilen bilgileri kayda geçirir. Amacı, nikâha giden yolda içinizde soru işareti kalmamasıdır. Söz ve nişan dönemindeki bu araştırmayı Şişli Dedektif yürütür; raporu yalnız başvuran kişi alır.
İş, ev ve aile semti
Çalıştığını söylediği iş yeri o adreste bulunuyor ve açık mı, oturduğunu söylediği adres bir konut binasına mı çıkıyor ve anlattığı yere uyuyor mu, kendi işini yaptığını söylüyorsa şirketi ticaret sicilinde kayıtlı mı: Bunlar sahada ve kayıtta cevaplanabilen sorulardır. Söylenen şirketin kaydında adayın adının ortak ya da yetkili olarak geçip geçmediği ve kayıtlı adresin anlatılan yerle aynı olup olmadığı da bu okumadan anlaşılır. Ailesinin yaşadığını söylediği semt için de aynı ölçü geçerlidir.
Semt adlarının geniş kullanıldığını hesaba katarız. “Nişantaşı’nda oturuyorum” diyen biri resmî kayıtta Teşvikiye ya da Meşrutiyet mahallesinde oturuyor olabilir; bu bir tutarsızlık sayılmaz. Bakılan, adın kendisinden çok söylenen yerde gerçekten bir hayatın sürüp sürmediğidir.
Adayın geçmiş ilişkileri, sağlık durumu ve maddi varlığı bu çalışmanın konusu olmaz. Bu çizgi, araştırmanın ilişkiye zarar vermeden yürümesinin de güvencesidir.
Uyuşan, farklı çıkan ve görülemeyen bilgiler
Raporda adayın söylediği her bilgi ayrı bir başlık olur ve her başlığın altında üç sonuçtan biri yer alır. Bilgi sahada görüldü ve söylenenle uyuşuyorsa bu, gözlemin tarihi ve fotoğrafla birlikte yazılır. Görüldü ama söylenenden farklıysa fark olduğu gibi aktarılır; örneğin iş yerinin adreste bulunduğu ama tabelasındaki adın farklı olduğu yazılır. Bilgi bakılabildiği ölçüde görülemediyse, nerede, hangi günlerde ve neden görülemediği belirtilir.
Bu düzen size iki kolaylık sağlar. Uyuşan başlıkları rahatlıkla bir kenara koyar, dikkatinizi yalnız açık kalan başlıklara verirsiniz. Ayrıca raporu başkasına okuttuğunuzda ya da aileye anlattığınızda, hangi bilginin gözleme, hangisinin kayda dayandığını herkes aynı biçimde görür.
Ailenize ne söyleneceğine kim karar verir?
Rapor işi verene gider: adayın annesi ya da babası başvurduysa ona, adayın kendisi başvurduysa ona. İçindekilerin ailelere nasıl, ne zaman ve ne kadar aktarılacağını da o kişi seçer.
Sonuç sizi rahatlatan bir sonuçsa, bunu aileye ayrıntıya girmeden söylemek yeterli olabilir. Uyuşmayan bir bilgi çıktıysa önerimiz şudur: Önce yalnız gördüğünüzü, yorum katmadan okuyun. Bir iş yerinin taşınmış olması ya da adayın yakın zamanda iş değiştirmiş olması gibi masum açıklamalar olabilir. Bu bilgiyi adayla mı, önce kendi ailenizle mi konuşacağınızı, raporu okuduktan sonra acele etmeden seçin. Raporda yalnızca görülenler yazdığı için, kimseyi kırmadan ve abartmadan anlatmanız da kolaylaşır.
Araştırma sırasında adayla ve ailesiyle temas olur mu?
Adayın, ailesinin ya da iş yerindeki çalışma arkadaşlarının hiçbiri çalışma boyunca bizden bir soru, bir telefon ya da bir ziyaret almaz. İş, açık alandan görülebilenle ve isteyen herkesin okuyabildiği kayıtlarla yürür; adayın hayatına bir yabancı olarak karışılmaz. Sizden ricamız, araştırma sürerken konuyu geniş aile çevresinde konuşmamanızdır. Bunun karşılığını da siz alırsınız: Sonuç ne olursa olsun, ilişkiyi sürdürmeye karar verdiğinizde arkada kimseyi kıracak bir konuşma kalmaz ve kime ne anlatılacağı tümüyle size kalır.
İki sonucun da kazancı
Her şey yolunda çıktığında araştırmanın kazancı, belki de hiç dile getirmeyeceğiniz bir rahatlamadır. Aileler tanışırken, düğün hazırlığı yapılırken içinizde soru kalmaz; adaya karşı tavrınız da bu rahatlıktan etkilenir. Uyuşmayan bir bilgi çıktığında ise kazanç, bunu nikâhtan ve büyük ortak kararlardan önce öğrenmiş olmaktır. Hangisi olursa olsun elinizdeki şey bir söylenti olmaz, tarihli bir kayıt olur.
Başvurmak için en rahat zaman
En rahat zaman, söz kesildikten sonra ve aileler büyük hazırlıklara girişmeden önceki dönemdir. Bu aralıkta öğrenilen bir bilgi, davetiyeler basılmadan ve ortak masraflar yapılmadan ele alınabilir. Nişan sonrasında da başvurulabilir; yalnız o zaman sonucun aileler üzerindeki etkisi daha büyük olur ve ne söyleneceği daha dikkatli tartılır.
Başvururken adayın adını, söylediği iş yerini ve semti, oturduğunu söylediği adresi ve sizi düşündüren bir şey varsa onu yazmanız yeter. Elinizde bir adres yoksa, söylenen semt ve cadde adıyla da plan kurulabilir.